Vinkeveen

Opnieuw ben ik aan het leemstucen. Dit keer heb ik de leem, vijf emmers vol, gekregen van een buurman, die een big bag vol leem in zijn tuin heeft staan. En in die emmers zat puur leem en niks anders dan leem. En leem, pure leem, kan op allerlei manier gebruikt worden. Ik heb met de pure leem het basisrecept van Tierrafino nagebootst, maar dan wel erg uit de losse pols.

Eén emmer leem met water en een emmer zand uit eigen tuin en een paar handenvol vlas. In mijn tuin zijn nog stukken IJburgs zand, alsof het gisteren is opgepoten. Dacht ik. Als ik het zo in de tuin zie liggen is het geel zand, maar als ik het in een emmer mee naar binnen neem is het grauw en als ik het op de muur smeer blijkt het vol regenwormen, zwarte bolletjes potgrond of kattenkeutels te zitten. Rook het Tierrafino-mengsel onderin de emmer na enkele dagen naar sloot, mijn eigen mengsel ruikt meteen bij het erop smeren al naar de Vinkeveense plassen. Of Loosdrecht, wat mij betreft. Mijn geboortegrond.

Ik denk dat het me zal helpen om hier te aarden, om de grond uit mijn tuin tegen de muur van mijn studeerkamer te hebben. Verdomd, en ik word er ook beter in, in het stucadoorswerk met dit weerbarstige materiaal. Ik ben een halve dag bezig met voorbereiden, maar dan heb ik een trog in een half uurtje tegen de muur, met maar 5% spetters op de grond en op mijn kleren. Daarna moet de leem aangedrukt worden, wat het beste lukt met een plamuurmes. Leem moet niet gekrabd worden, zoals stuuk, maar gedrukt. Zo'n drukmes, zou Tierrafino dat verkopen? Of moet ik dat zelf ontwerpen?

fotoreproducties

Tijdens Koninginnedag werd ik hier op mijn eiland een huis binnengelokt door een karton waarop geschreven stond dat ik binnen zelf pizza kon bakken in een houtoven, à 1 euro 50. Die houtoven bleek een zelfgebouwde leemoven te zijn, in de achtertuin van het huis, dat van binnen eveneens helemaal met leem was afgewerkt. Het was het huis van een leemstucadoor. De pizza was in één minuut gebakken en het huis was prachtig, tenminste, als je om of door alles heen kon kijken dat nog niet af was. Toevallig kan ik dat heel goed.

Onze geleemstuukte kamer is klaar: de muren glanzen, de plinten zijn gelegd en geverfd en er staan meubeltjes in. Ik geloof dat daar, in die nieuwe kamer, echt niets meer is waar ik om- of doorheen zou moeten kijken. Ik kan zo goed door en om dingen heen kijken, dat ik de dingen die ik blijkbaar niet wil zien, domweg niet meer zie.

Nou, als ik goed kijk, dan zie ik dit: we hebben foto's uit een kunstboek geknipt en ingelijst en die willen we ophangen. Ik vind dat ingelijste fotoreproducties het niet goed doen op een geleemstuukte muur. Het is alsof een gipsgestuukte muur een reproductie is van een geleemstuukte muur. Dus op een gipsgestuukte muur kan wel een fotoreproductie hangen, maar voor een geleemstuukte muur is dat te plat.

vakwerk

Ik ben al langer dat een maand bezig om leem te doen op tien vierkante meter muur. Ik werk eraan als het mij uitkomt. Vandaag weer enkele decimeters gedaan. Het is nu zo goed als af.

Het was zo tijdrovend omdat  ik steeds wil verhinderen dat het er heel lemig uit komt te zien. Ik ben toch een kind van het modernisme, en ik geef mijn liefde voor de vlakke muur en de scherpe hoek niet zomaar op. Mijn laatste klus was om een mooie rechte buitenhoek te maken van leem. Ik gebruikte badkamertegels, die keurig recht zijn. Om de tegels vast te lijmen gebruikte ik gatenvuller van de Praxis. Oei, vieze gatenvuller tussen mijn leem. Is niet goed.

Waarschijnlijk ga ik de kamer waar ik nu zit ook doen. Ik doe dat dan zo: ik ga op zoek naar oud hout, vreemd gevormd, liefst een beetje symmetrisch. Ik laat dat hout in plakken zagen van ongeveer 1 cm dit en spijker dat hier tegen de muur. Dat hout gebruik ik als rijlat om de leem recht ertussen te smeren. Sponzen, klaar. Eén middag werk, grappig effect, hoewel de kwaliteit van het hout - de modernistische netheid, de symmetrie - bepalend zal zijn.

drol

Het gesprek met mijn moeder gisteren kwam op leemstucen. Ze vertelde dat ze in Deventer een huis had bezocht, waarvan de toegang naar de wc geleemstuct was. Die toegang was royaal, en de leemstucer had de ruimte gebruikt om de grofheid van het materiaal te benadrukken. Het resultaat leek, volgens mijn moeder, het meeste op een - buiten de zwaartekracht om gerekende - tegen de muur gekacte drol.

Ik heb vandaag geprobeerd om de kamer waarvan ik de wanden leemstucte af te maken. Ik vind mezelf erg slim, omdat ik voordat ik de leem aanbracht rijlatten tegen de wanden getimmerd had. Zodoende kon ik de leemlaag met een rij gemakkelijk overal even dik krijgen. Later haalde ik de latten weg, en vulde ik de gleuven die de latten in de leem achterlieten met opnieuw opgewerkte leembroccen. Vandaag ben ik de hele dag bezig geweest om die broccen vlak te krijgen.

Leem is een soort zand, en het gedraagt zich ook als zand. Water op een zandkasteel smeren moet ook erg voorzichtig. Als er een gat in de leem zit, kan dat gat niet dichtgesmeerd worden door wat leem dat om het gat teveel is, te bevochtigen en richting gat te manipuleren, met een spacmes of een sponc. Dus misschien is een - buiten de zwaartekracht om gerekende - tegen de muur gekacte drol wel de enige oplossing om een gat in de leem elegant weg te werken.

recyclebaar

Ik heb zo'n twaalf vierkante meter muur met leem besmeerd en ik noem mezelf nu een Amsterdamse leemkenner. Een ervaringsdeskundige. Hier zijn wat observaties:

1. Speciaal voor de leem kocht ik een boormachine, die krachtiger is dan de elektrische schroevendraaier, waar ik de stuc mixer ook in zou kunnen doen. Ik hoopte die boormachine ook te kunnen gebruiken om in beton te boren, maar daarvoor heb ik een hamerboor nodig, en hamerboren kan deze boormachine niet. Een miskoop dus, want ook voor leem heb ik de mixer niet nodig gehad. Gips hoeft al niet echt gemixt te worden (vind ik), leem hoeft ook niet gemixt te worden. Ik denk dat het goed is voor mijn eczemige handen om het leempoeder met opgestroopte mouwen door het water te kneden. Interessant is dat het water warm wordt bij het gemengd raken van water en poeder. Bij gips begrijp ik dat, omdat er dan een exotherme chemische reactie optreedt, ... maar bij het mengen van fijn zand (leem, namelijk) en water, ... komt daar warmte bij vrij?

2. En ik wil hier nog een keer herhalen dat leem volledig recyclebaar is. Daar gaat 'ie: leem is volledig recyclebaar. Ik kan nog niet overzien wat dat betekent, maar dit ontdekte ik: leemstuken kan zonder haast en elk moment onderbroken worden. Als de boel opdroogt is er niks aan de hand, want huplakeetje water erbij, en op ieder moment kan het stukadoren hervat worden. En ik bij het in het rondwerpen van de leemkledders soms mijn doel (de muur) volledig miste, dat geeft ook niks, want ik kan eindeloos opnieuw werpen, want het is volledig recyclebaar. En stel je voor: als een lemen muur af is, en ik ben er ontevreden over (toch liever een raam erin, die studeerkamer was nergens voor nodig, etc), dan kan ik de hele lemen muur slopen en terugstoppen in een zak, voor de volgende muur die ik wil bouwen. Zou er voor een lemen huis een bouwvergunning nodig zijn? Een lemen huis is een soort tent, eigenlijk.

leem

Ik heb gezien hoe het huis waar ik woon gebouwd werd. Hoe al het bouwafval uit de open vensters naar buiten werd geworpen in de zandhoop die later de tuin moest worden. Stukken piepschuim, bijna lege spuitbussen PUR-schuim, afdekzeilen, allerlei soorten folie, gips, heel veel hout, tie wraps, schroeven, tegels, spijkers en lege pakjes sigaretten. Ik vermoed dat ons huis dus bestaat uit piep- en PUR-schuim, folie, gips, hout, tie wraps, schroeven, tegels, spijkers en misschien nog een verdwaald pakje sigaretten. We wonen in nogal rottig materiaal.

Tegen beter weten in probeer ik nog iets tegen die rottigheid te doen. Ik betrek alles wat nodig is om het huis verder af te maken bij een leuke winkel: de ECO-LOGISCH. Er zijn al kamers geschilderd met verf die niet stinkt en niet giftig is en ook erg prettig smeert. In twee kamers is een enorm oppervlak schapenwol verwerkt om de akoestiek te verbeteren en vandaag heb ik twee muurtjes gestuukt met leem.

Althans, ik ben daaraan begonnen. Tussen de middag maakte ik de leem aan, en nu, acht uur later, hangt het te drogen aan enkele muren. Regelmatig viel het van de muur en van het stukadoorsgereedschap dat ik gebruik, en dan zat het onder mijn zolen en op mijn bovenlip. Maar leem is grappig spul; het droogt op en valt weer uit elkaar tot hetzelfde stof dat uit de zak kwam. Alles wat ik morste kan ik bij elkaar bezemen of stofzuigen en weer terugstrooien bij de specie, steeds opnieuw, dat staat tenminste op de zak. Misschien ligt morgenochtend alle droge leem op de grond. Dat kan dan ook weer terug in de zak.

*Naschrift: alles hangt nog aan de muur. Strakstrijken met een spakmes, dat lukt niet met leem, maar sponzen lukt wel. Overvloedig gesponsd dus, de ochtend nadat ik de leem had aangebracht.